Seksist ne demek TDK ?

Emre

New member
Forum Hikâyesi • Toplumsal Cinsiyet • Türkçe Sözlük
[HEADING=1]Seksist Ne Demek TDK? Bir Mahalle Toplantısında Başlayan, Önyargıları Değiştiren Hikâye[/HEADING]
Bazen Bir Kelime, Yıllardır Görmediğimiz Gerçeği Ortaya Çıkarır

Geçenlerde arkadaşlarla otururken bir konu açıldı ve açıkçası hepimizin farklı düşündüğünü fark ettim. Sohbet, iş yerinde kadınların ve erkeklerin karşılaştığı sorunlardan başladı, kısa sürede günlük hayatta kullandığımız kelimelere kadar uzandı. İçimizden biri, “Seksist davranış ne demek, tam olarak?” diye sordu. Herkesin aklında bir fikir vardı ama kimse meseleyi bütünüyle açıklayamıyordu.

O gün eve döndüğümde bu soruyu yeniden düşündüm. Çünkü bazen bir kelimenin anlamını bilmekle o kelimenin hayatımızdaki karşılığını görmek arasında büyük bir fark bulunuyor. İnsan, kendi davranışlarını sorgulamaya başladığında asıl öğrenme süreci de o zaman başlıyor.

Bu yazıda, seksizm kavramını bir mahallede yaşanan olaylar üzerinden ele almak istiyorum. Hikâyedeki karakterlerin farklı bakış açıları, toplumsal cinsiyet kalıplarının günlük hayatımızı nasıl etkilediğini anlamamıza yardımcı olacak. Belki siz de okurken geçmişte yaşadığınız bir olayı hatırlayacaksınız.

TDK'ye Göre Seksist Ne Demek?

Türk Dil Kurumu sözlüklerinde anlamına bakarken öncelikle “cinsiyetçilik” kavramını anlamak gerekiyor. Seksist sözcüğü, cinsiyet temelinde ayrımcılık yapan, bir cinsiyeti diğerinden üstün gören veya insanlara cinsiyetleri nedeniyle kalıp yargılarla yaklaşan tutumları ifade eder. Bu kavram, Türkçede sıklıkla “cinsiyetçi” sözcüğüyle karşılanır.

Seksist bir yaklaşım, kadınların ya da erkeklerin yalnızca cinsiyetlerinden dolayı belirli görevleri yapamayacağını, belirli duyguları yaşamaması gerektiğini veya belli rollere uymak zorunda olduğunu varsayabilir.

Örneğin, “Kadınlardan iyi yönetici olmaz”, “Erkekler çocuk bakımından anlamaz” ya da “Erkek dediğin ağlamaz” gibi ifadeler cinsiyetçi düşünce kalıplarını yansıtır. Bu sözlerin tamamı aynı biçimde ve aynı sonuçlarla ortaya çıkmasa da hepsinin ortak noktası, bireyi kendi özellikleri yerine cinsiyetine göre değerlendirmektir.

Burada önemli bir ayrıntı var: Her kadın ve erkek arasındaki farklılık seksizm anlamına gelmez. İnsanların deneyimleri, tercihleri, yetenekleri ve kişilikleri farklı olabilir. Sorun, bu farklılıkların değişmez kurallar gibi sunulması ve bir cinsiyetin diğerine göre daha değersiz ya da yetersiz kabul edilmesidir.

Peki bu düşünceler günlük hayatta nasıl görünür hâle gelir?

Hikâyemizin başladığı yer tam da burası.

1. Bölüm: Eski Bir Mahallede Yeni Bir Başlangıç

Deniz, otuz iki yaşında bir şehir plancısıydı. Birkaç yıl büyük bir şehirde çalıştıktan sonra çocukluğunun geçtiği mahalleye dönmüştü. Mahalledeki eski parkın yenilenmesi için belediyenin başlattığı projede görev alıyordu.

Park, mahalle sakinlerinin uzun yıllardır buluştuğu bir yerdi. Sabahları yaşlılar banklarda oturur, çocuklar okuldan sonra oyun oynar, akşamları komşular birbirleriyle sohbet ederdi. Ancak parkın aydınlatması yetersizdi, oyun alanındaki bazı araçlar kırılmıştı ve engelli bireylerin kullanabileceği yollar bulunmuyordu.

Deniz, projeyi hazırlarken mahalle sakinlerinin de karar sürecine katılmasını istedi. Bu nedenle bir cumartesi günü küçük bir toplantı düzenlendi.

Toplantıya marangozluk yapan Murat, öğretmenlik yapan Selin, emekli makinist Kemal Bey, üniversite öğrencisi Ece ve mahalledeki esnafın bir kısmı katıldı.

Murat, elindeki kâğıtları masaya bırakarak söze girdi:

“Bence önce bütçeyi belirleyelim. Kaç liramız var, hangi malzemeler gerekiyor, işleri kim üstlenecek? Bunları netleştirirsek parkı iki ayda bitiririz.”

Murat'ın yaklaşımı oldukça somuttu. Sorunları parçalara ayırıyor, kaynakları hesaplıyor ve uygulanabilir bir plan oluşturmaya çalışıyordu.

Selin ise başka bir noktaya dikkat çekti:

“Bunlar önemli ama parkı kimlerin kullandığını da öğrenmeliyiz. Küçük çocukların aileleri, yaşlılar, tekerlekli sandalye kullananlar ve akşam eve geç dönenler aynı ihtiyaçlara sahip değil. Önce onları dinlesek daha doğru olmaz mı?”

Murat başını salladı.

“Dinleyelim tabii ama çok uzatırsak iş bitmez.”

İlk bakışta bu, sıradan bir planlama tartışmasıydı. Biri hızla çözüm üretmek, diğeri insanların ihtiyaçlarını anlamak istiyordu. İki yaklaşım da değerliydi.

Fakat Kemal Bey'in ardından söylediği söz, toplantının havasını değiştirdi:

“Böyle işlerde son kararı erkekler versin. Kadınlar daha çok çocukların ve ailelerin ihtiyaçlarını bilir. Teknik işlerden erkekler anlar.”

Selin sustu. Ece'nin yüzündeki gülümseme kayboldu.

Deniz ise doğrudan tartışmayı büyütmek yerine bir soru sordu:

“Peki Kemal Bey, bir insanın teknik bilgiye sahip olup olmadığını cinsiyetine bakarak nasıl anlayabiliriz?”

Kemal Bey bir an durdu.

“Ben kötü bir şey söylemedim ki. Yıllardır gördüğümüz şey bu.”

İşte seksist düşüncenin günlük hayatta ortaya çıkışı çoğu zaman böyle oluyor. Bir insan mutlaka kötü niyetli olduğu için değil, alıştığı düzeni doğal ve değişmez kabul ettiği için ayrımcı bir varsayımda bulunabiliyor.

Peki sizce bir sözün yıllardır söyleniyor olması, onun doğru olduğu anlamına gelir mi?

2. Bölüm: Murat'ın Planı ve Selin'in Sorusu

Toplantıdan sonra Murat, Deniz'e yaklaştı.

“Bence mesele biraz gereksiz büyütüldü,” dedi. “Kemal Bey eski kafalı olabilir ama niyeti kötü değildi. Sonuçta parkı yapmak istiyoruz.”

Deniz, Murat'ın ne demek istediğini anlıyordu. Murat tartışmayı uzatmak yerine sorunun çözülmesini istiyordu. Ona göre zaman kaybetmek, projenin gecikmesi ve bütçenin aşılması anlamına geliyordu.

“Belki niyeti kötü değildi,” dedi Deniz. “Ama bir insanın niyetiyle sözünün etkisi aynı şey değil. Selin teknik konularda bilgili olabilir. Ece de mühendis olabilir. Onlara yalnızca kadın oldukları için belirli görevleri yakıştırmamak, yeteneklerini görmeden karar vermek demek.”

Murat bir süre düşündü.

“Yani ben çözüm üretmeye odaklanırken kimin karar verdiğini gözden kaçırıyor olabilirim.”

“Evet,” dedi Deniz. “Üstelik bu, senin çözüm odaklı olmanın yanlış olduğu anlamına gelmiyor. Tam tersine, iyi bir çözümün herkesin bilgisinden yararlanması gerekir.”

Bu konuşma, Murat'ın düşüncesini bir anda bütünüyle değiştirmedi. Fakat aklına yeni bir soru düşürdü: Acaba daha önce de benzer varsayımlarla karar vermiş miydi?

İş yerinde bir kadın çalışan sunum hazırladığında teknik soruların erkek ekip arkadaşlarına yöneltildiğini hatırladı. Bir başka toplantıda, çocuk sahibi olmayı planlayan bir kadın adayın seyahat gerektiren görevleri yapamayacağı varsayılmıştı. Kimse adaya ne istediğini sormamıştı.

Murat o gün ilk kez bu olayları birbirinden bağımsız yanlış anlaşılmalar olarak değil, ortak bir düşünce kalıbının parçaları olarak değerlendirdi.

Cinsiyetçilik bazen açık hakaretlerle ortaya çıkar. Bazen de kimin konuşacağına, kime güvenileceğine, kimin liderlik edeceğine karar verilirken sessizce işler.

Ve çoğu zaman onu fark etmek için şu soruyu sormak gerekir: Aynı şeyi bir erkek söyleseydi veya aynı işi bir kadın yapsaydı, ona yine aynı şekilde yaklaşır mıydık?

3. Bölüm: Empati Yalnızca Kadınlara Ait Bir Özellik Değildir

Ertesi gün Selin, mahallede yaşayan insanlarla görüşmeye başladı. Çocuklarıyla parka gelen ailelerle, sabah yürüyüşü yapan yaşlılarla ve akşam saatlerinde işten dönen gençlerle konuştu.

Bir kadın, kızıyla parka geldiğinde çevredeki karanlık köşelerden rahatsız olduğunu anlattı. Yaşlı bir adam, bankların sırt desteğinin yetersizliğinden yakındı. Tekerlekli sandalye kullanan genç bir kadın ise parkın girişindeki yüksek kaldırım nedeniyle arkadaşlarıyla buluşmakta zorlandığını söyledi.

Selin bütün bu anlatılanları dikkatle dinledi ve ihtiyaçları sınıflandırdı. İnsanların yalnızca ne istediklerini değil, neden istediklerini de anlamaya çalışıyordu.

Aynı sırada Murat ölçüm yaptı, malzeme fiyatlarını topladı ve farklı aydınlatma seçeneklerini karşılaştırdı. Parkın bazı bölümlerinde daha az enerji tüketen lambaların kullanılabileceğini hesapladı. Ayrıca rampanın eğimini ve geçiş genişliğini teknik gerekliliklere göre planladı.
 
Üst